“Vonnis tegen Viruswaanzin is er een om in te lijsten”

De Toga-column met deze titel in NRC was mij ontgaan, maar een blog van Sjef van Swaaij attendeerde mij alsnog op deze “cri de coeur” van een oud lid van ons hoogste rechtscollege, de Hoge Raad, Fred Hammerstein.

Hammerstein verduidelijkt  de rol van het recht en de rechtspraak, bij dit soort discussies over de aanpak van corona.  Tijdens een WK- of een EK- voetbal kent Nederland 17 miljoen bondscoaches en tijdens deze corona crisis blijkt dat we ook 17 miljoen virologen kennen, van Ab Osterhaus 20200823_142022(vaste gast bij alle die talkshows) tot Willem Engel van de “Stichting Viruswaanzin” (“Viruswaanzin”), bekend van de demonstraties tegen het coronabeleid van de Overheid.

En ze lijken allemaal even ijdel. Ook de juridisch experts die hun verkondigen over de grondwettelijke houdbaarheid van de (nood)maatregelen, van Staatsrechtgeleerde professor Wim Voerman tot de rechtsgeleerde professor Jan Brouwer, laten zich met graagte voor een draaiende camera interviewen, De noodverordeningen duren te lang de mondkapjes verplichtingen zijn ongrondwettelijk.

Voor de “diehard” talkshowverslaafden levert dit mogelijke mooie TV op, twee opponenten aan een een praattafel die tegen elkaar ingaan over het het nut van mondkapjes, de 1,50 meter of over het onderschatte gevaar van aerosolen. Dichter tot elkaar komen de gasten niet en dat lijkt ook niet de bedoeling van de programmamakers.

Ook voor de rechter lijkt de rol van bruggenbouwer niet te zijn weggelegd, zo bleek uit het verloop van het kort-geding dat was aangespannen door de “Viruswaanzin” tegen de Staat. Eerstgenoemde partij eiste dat de Staat alle beperkende maatregelen om verspreiding van Covid-19 (=corona) te voorkomen, in zou trekken. Corona bestaat immers niet volgens “Viruswaanzin”.

Op 24 juli j.l. ,nog voor mijn vakantie, wees de kort-gedingrechter alle eisen van Viruswaanzin af.

Hammerstein geeft in zijn Togacolumn een scherp commentaar op deze procedure. “Voor juristen zou de belangrijkste les moeten zijn dat het gaat om problemen die meestal niet met juridische middelen kunnen worden opgelost. Laten we de problemen niet verergeren door het voeren van nodeloze juridische procedures.” Als rechtgeaard jurist en oud rechter zal Hammerstein niemand het recht ontzeggen om op te komen voor haar of zijn belangen en stelling te nemen tegen maatregelen die niet deugen, maar wel vraagt hij aandacht voor “de bijzondere aard van de problemen die aan het begin van de crisis door de minister-president pregnant is verwoord: we moeten voor 100 procent handelen met 50 procent kennis. Of anders gezegd: de overheid kan niet stil blijven zitten maar moet koers zien te houden in dichte mist. Een ding is zeker: zonder maatregelen was de ramp waarschijnlijk niet te overzien geweest, zoals de situatie in de VS, Brazilië en Mexico bijvoorbeeld aantoont.”

Nood breekt wet ” klinkt een beetje als een dooddoener, maar dit adagium komt niet zo maar uit de lucht vallen.

Oké, de noodmaatregelen duren lang maar anders dan bijvoorbeeld mr. Voerman stelt, niet te lang. “Waar het de rechter betreft, zo stelt Hammerstein, mag er in de eerste plaats vanuit worden gegaan dat naarmate de urgentie en de nood hoger zijn, de overheid meer ruimte zal krijgen om grondrechtenbeperkende maatregelen te voorzien van een deugdelijke juridische basis” , een wettelijke (edv). Maar een wettelijke basis moet er wel komen. En ook moet er gelegenheid komen het overheidsoptreden achteraf kritisch te evalueren.

De oud-raadsheer in de Hoge Raad is ook duidelijk over de rol van deskundigen:  

De Staat mag “varen op adviezen van deskundigen en is het niet aan de rechter om in een kort geding een “battle of the experts” te beslechten. Daarmee wordt aan de Staat niet een absolute vrijheid gegeven, maar ligt de grens waar in redelijkheid geen twijfel kan bestaan dat de geraadpleegde deskundigen met adviezen komen die in het licht van andere opvattingen onhoudbaar zijn. Het is derhalve niet billijk om de betrouwbaarheid van de deskundigen al te gemakkelijk ter discussie te stellen. Het is mij in dit kader een raadsel waarop de stichting Viruswaarheid haar standpunt heeft gebaseerd dat er in Nederland geen virus meer rondwaart.”

Alleen als de Staat evident onjuiste keuze maakt, en in redelijkheid niet tot (handhaving van) de genomen maatregelen had kunnen besluiten is er ruimte tot ingrijpen door de rechter.

De Staat hoeft zijn criticasters in deze corona discussie, zoals Viruswaanzin, er ook niet van te overtuigen dat de gekozen aanpak de beste en juiste is.

Hammerstein schrijft: “het siert de Staat dat hij erkent niet 100 procent zeker te weten of de gekozen aanpak achteraf de beste zal blijken.

Ook hier bestaat geen absolute waarheid. “De Staat stelt simpelweg keuzes te maken op basis van gedegen deskundige voorlichting, daarbij rekening houdend met alle (ook economische) belangen en met diverse onzekerheden rondom het virus.”Ja, ook de afsluiting van zijn column had ik hier graag in z’n geheel geciteerd maar ik volsta met een verwijzing .

Na de mensen van Viruswaamzin eerst van inhoudsloos geblaat te hebben beticht, volgt deze uitsmijter van Hammerstein, ja gelukkig mogen oud-rechters meer dan de nog zittende:

“De schreeuwers in deze samenleving verdienen geen steun. Zij gebruiken de rechtspraak puur opportunistisch: als ze gelijk krijgen is dat hun vanzelfsprekende gelijk en als ze ongelijk krijgen is de rechter een onbetrouwbaar sujet.

In dit nare spelletje met de rechtsstaat ontbreekt ook de wraking van de rechter nooit: ook hier werd de rechter gewraakt op gronden die nergens op slaan. En ook hier bleef de rechtspraak kalm onder. Zelfs deze onzinnige wraking wordt netjes behandeld en keurig gemotiveerd afgewezen. De rechtstaat is daarmee zeer geholpen. De populisten beseffen niet dat ze met vuur spelen.”

Vrij naar “de rijdende rechter”: Dit is het (door mij zeer gewaardeerde en met instemming ontvangen) oordeel van Hammerstein, oud rechter bij de Hoge Raad, en daar moet u het (ook wat mij betreft) mee doen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s